Day: 29 stycznia 2026

„II Kolędowanie przy Tymbarskim Aniele” – Zośka C-Dur i Przyjaciele.

Utwory: „Bambino Jazzu”, „Święte dziecię” oraz „Jam jest Dudka”.

„Tymbark czyli Jodłowa Góra” – artykuł z 1987 roku autorstwa Andrzeja B.Krupińskiego. Artykuł był publikowany w tygodniku „Dunajec” Nr 44/1987.

Ten zakątek nie doczekał się jeszcze swego piewcy jak Poręba Wielka Władysława Orkana, Naprawa Jalu Kurka, czy Szczawnica Jana Wiktora, przecież kraina to przecudnej urody, szczególnie w dzień jesienny, słoneczny.

Oto góry w głębokiej zieleni świerków, w czerwieni buków, w złocie. Oto Pasmo Łososińskie z Jaworzem, oto masywny Turbacz i bliższy Kudłoń, i całkiem bliski Łopień. A pod nimi bajecznie kolorowe doliny, między którymi znaczy się błękitami i szmaragdami rzeka Łososina. Zaś w dolinach, po stokach idą przez ten górzysty kraj ludzkie siedliska, osady i wsie. Są też miasteczka teraz jakby jakieś wyspy zaczarowane pośród świetlistości lasów, chust łąk i przeoranych pod przyszły zasiew pól: Limanowa, Mszana Dolna i między nimi Tymbark.

Otóż i Tymbark. Kiedy w maju 1765 roku przybyli tu królewscy lustratorzy, tutejsi rajcy przedstawili im dokument, z którego wynikało, iż miasto to powstało za sprawą króla Kazimierza Wielkiego.

On to bowiem 3 lipca 1353 roku podpisał dokument, z mocą którego zezwolił niejakiemu Konradowi założyć w miejscu lasu, nad rzeka Łososiną, miasto na prawie magdeburskim. Polecił też, aby miasto owo nazwane zostało  Dinenburgiem  i rządziło się prawami, jakimi szczyci się królewski Kraków, aby rosło „na chwałę Królestwa i ku pożytkowi umiłowanych mieszczan naszych”.  I przydał też Kazimierz Wielki miastu herb zaszczytny: dużą literę K z imienia swego, zwieńczoną królewską korona. Być może za jego też sprawą dość szybko nazwę Dinenburg zmieniono na Tannenberg,  co spolszczone zostało na Jodłowa Górę. Dopiero w drugiej połowie XV wieku pojawiła się nazwa Thynbrare, użyta po raz pierwszy przez Jana Długosza. To właśnie obecny Tymbark.

O najdawniejszych dziejach miasta wiele powiedzieć się nie da. Wiemy dziś tylko, że w drugiej połowie XIV wieku, po jego założycielu, Konradzie, kolejnym wójtem został Piotr Penak, syn Mikołaja, mieszczanin krakowski, sprawujący godność wójta najwyższego sądu prawa niemieckiego. Był zatem osobistością stojącą dość blisko królewskiego tronu. Po nim wójtostwo tymbarskie otrzymał Mikołaj Fricota, od którego odkupił je Klemens Wątróbka ze Strzelc, podówczas kasztelan żarnowski.

Podobnie jak dwadzieścia sześć innych miast lokowanych w dawnej ziemi krakowskiej przez Kazimierza Wielkiego, tak i Jodłowa Góra czyli Tymbark zorganizowany został według obowiązujących wówczas zasad. Intencją króla było, aby pełnił rolę ośrodka kolonizacji gęsto zalesionych i niemal bezludnych terenów pomiędzy Nowym Sączem, Nowym Targiem i Dobczycami.

Dlatego też wójtom jego nadano prawo osadzania wsi na prawie niemieckim.

Miał też Tymbark pełnić rolę punktu etapowego przy jednym z pobocznych traktów wiodących z Nowego Sącza do Krakowa.

Tak więc nowe miasto usytuowano niemal dokładnie w połowie drogi między Nowym Sączem a Dobczycami, w dolinie rzeki Łososiny, blisko ujścia Słopnicy. Pod miasto wybrano niewielką terasę, czyniąc je już z samej natury dość obronnym, przydano mu 100 łanów frankońskich do rozdziału pomiędzy nowych mieszczan, a na dodatek jego wójtom oddano wieś  Słopnicę. Najpierw jednak wytyczono prostokątny rynek (86.4X63,3 m). Następnie z jego boków wyprowadzono po dwie ulice w kierunku północnym i południowym oraz po jednej ku wschodowi i zachodowi. Jednocześnie przy południowo-zachodnim narożniku rynku wyznaczono teren pod plac kościelny i przykościelny cmentarz. Tam właśnie stanął drewniany kościółek wzmiankowany po raz pierwszy w dokumencie z 1373 roku. Wyjaśnijmy od razu, iż dokument fundacyjny tymbarskiej parafii datowany na rok 1349, na który chętnie powołują się historycy, okazał się być falsyfikatem z czasów późniejszych. Kościółek przetrwał kilkaset lat i dopiero w 1824 roku jego miejsce zajął klasycystyczny murowany kościół, którego wieża dominuje nad drewnianą, parterową jeszcze po większej części zabudową zabytkowego centrum Tymbarku.

Kiedy już najważniejsze elementy układu przestrzennego nowego miasteczka zostały określone, przystąpiono do rozmieszczania działek dla przyszłych mieszkańców. Tak wiec wzdłuż pierzei przyrynkowych wyznaczono tak zwane more civili, czyli miejsca pod zabudowę, stanowiące frontony działek osadniczych szerokich na 9 lub 18 metrów (1 i 2 ówczesne pręty), których głębokość dochodziła nawet do dwustu metrów. Tak wiec przeciętna działka zajmowała jedną trzecią łana frankońskiego, około 1040 m kw. W ten sposób zaraz po bokach miasta osadzono tu pierwszych 30 rodzin. Z upływem czasu ów pierwotny układ łanów i ról uległ oczywiście zatarciu, ale jeszcze i dzisiaj tu i ówdzie jest on czytelny, przede wszystkim po północnej stronie rynku.

Tak więc każdy z osadników otrzymał swoją działkę. Wójt uposażony zastał dwoma łanami, a na potrzeby proboszcza wyznaczono półtora łana.

Ponadto przyznano całej już społeczności miasteczka sześć łanów na miejskie pastwiska dwadzieścia łanów lasów. Na dodatek wszystkich mieszczan tymbarskich zwolnił król od płacenia podatków przez lat dwadzieścia. Z czasem uzyskiwali tymbarczanie dodatkowe jeszcze korzyści. I tak na przykład w roku 1399 Władysław Jagiełło uposażył tutejszego wójta dodatkowymi czterema łanami pola. Nieco później dochody miasta zwiększyły nowo powstałe wsie: Łopiennik, Zamoście i Zawadka. Wtedy też przybrał on funkcję niewielkiego starostwa niegrodowego.

Miał więc Tymbark możliwości rozwoju ekonomicznego, pomimo iż dopiero w 1543 roku otrzymał pierwszy przywilej na targ tygodniowy i na dwa jarmarki.

Zgodę na kolejne dwa jarmarki przyznano mu w roku 1669, Wówczas liczył już 390 mieszkańców, w tym 12 rzemieślników i kilku kupców. Miał też szkołę parafialną i szpital dla ubogich.

Obie instytucje założone w 1596 roku. Aliści Tymbark miastem znaczącym nie stał się nigdy. Pod względem gospodarczym już w końcu XVI wieku przerosła go sąsiednia Limanowa, mająca w 1581 roku aż 44 rzemieślników: 11 piekarzy, po 8 tkaczy i szewców, 6 rzeźników i 4 garncarzy. Tymbark zaś jeszcze w początkach naszego stulecia był miasteczkiem po większej części rolniczym. Wszak w 1914 roku z 834 jego mieszkańców dwie trzecie utrzymywało się z pracy na roli. Wina za taki stan rzeczy obciążyć można byłoby samych tymbarczan, ale też wójtów i starostów, którzy raz po raz urywali kolejne łany będące własnością miasta.

Proceder ten zapoczątkował już w 1553 roku dzierżawca tutejszego wójtostwa Mikołaj Lubomirski. Jeszcze gorzej zaczęło się dziać, gdy w roku 1813 Tymbark przestał być siedzibą starostwa, a w roku 1830 został sprzedany przez rząd austriacki Antoniemu Migdalskiemu. Ostateczny upadek Tymbarku przypieczętowało odebranie mu w 1934 r. praw miejskich.

Ale oto dowiaduję się, iż tymbarczanie zaczynają myśleć o odzyskaniu przywileju króla Kazimierza Wielkiego, że się do tego przygotowują. Mają przecież słynną „Owocarnię” założoną przez Józefa Marka zwanego czarodziejem sadów -dzisiejsze Zakłady Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego. Mają  też Spółdzielnię Mieszkaniową „Jodełka”, zakład gospodarki komunalnej, piękną szkołę tysiąclecia oraz zdobyty w bieżącym roku tytuł wojewódzkiego „Mistrza Gospodarności”.

Myślę więc, że Tymbark stanie się na powrót miastem, na co przecież ze wszech miar zasługuje i czego  wymaga sprawiedliwość historyczna.

Informacje z Wikipedii: Andrzej B.Krupiński (ur. 1941), doktor nauk technicznych z zakresu historii architektury i konserwacji zabytków Politechniki Krakowskiej. Niezależnie od pracy zawodowej od czterdziestu lat realizuje badania naukowe. Jest wykładowcą zagadnień dotyczących ochrony dóbr kultury w krajach Unii Europejskiej w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Tarnowie. Pomysłodawca i współorganizator stowarzyszenia Artystów Plastyków „Sztuka Podhalańska” funkcjonującego przez 10 lat na Podhalu. Publikuje, współpracuje z czasopismami naukowymi, miesięcznikami, tygodnikami i gazetami regionalnymi. Ponadto ma na swoim koncie kilkanaście pozycji książkowych min. Zabytki urbanistyki i architektury województwa tarnowskiego i ponad dwa tysiące artykułów (publikacje m.in. w tygodniku „Dunajec” 1981 – 1988). Od dwunastu lat współpracuje z „Dziennikiem Polskim”, w którym publikuje w swojej stałej kolumnie Z teki Andrzeja Krupińskiego, a także na stronie internetowej Urzędu Marszałkowskiego Wrota małopolski. Dotychczas opublikowane zostało 13 Tek rysunków wykonanych akwarelą wraz z opisem, poświęconych zabytkom powiatu bocheńskiego, brzeskiego i tarnowskiego oraz Tarnowa, Brzeska, Tuchowa i Pilzna. Pierwsza retrospekcyjna wystawa dr Andrzeja B. Krupińskiego prezentująca prace powstałe na przestrzeni ostatnich 30 lat, miała miejsce w Galerii Sztuki w Willi Orla w Zakopanem.

Styczeń 2026 roku w Tymbarku jest miesiącem, w którym w większość dni temperatura minimalna była poniżej 0°C. Dziesięć lat temu, w 2016, 2017, było jeszcze zimniej, o czym można przekonać się patrząc na nadesłane zdjęcia, wykonane 29 stycznia 2017 roku.

Rzeka Łososina, na wysokości Kapliczki Na Górach.