Z Bożej Apteki

niecierpek drobnokwiatowy

niecierpek drobnokwiatowy

Niecierpek drobnokwiatowy– należy do rodziny niecierpkowatych, jest to podobno roślina inwazyjna pochodząca z Azji, ale kiedy i w jaki sposób do nas dotarła nie wiadomo, występuje u nas kilka gatunków w stanie dzikim, są też odmiany ogrodowe i doniczkowe. Najpopularniejszy to: niecierpek pospolity i drobnokwiatowy, obydwa są do siebie bardzo podobne, różnią się w zasadzie wielkością kwiatów, pospolity ma większe, ich właściwości lecznicze są takie same. Chociaż zastosowanie niecierpek ma raczej rzadkie to oddziaływanie zdrowotne bardzo szerokie. Niecierpek kwitnie w lipcu – sierpniu, może wyrastać w sprzyjających warunkach do ponad 150cm, jednak z uwagi na płytki system korzeniowy czasami może się wywracać, rozsiewa się za pomocą wystrzeliwujących owoców (sprężynowe ścianki owoców po dotknięciu gwałtownie się otwierają wyrzucając owoce) można go spotkać na terenie całego kraju, preferują miejsca wilgotne, rosną na skrajach lasów, w starych sadach, polanach i nieużytkach. Do celów leczniczych powinno się te rośliny zbierać w okresie kwitnienia i owocowania. Rosina ta bogata jest w olejki eteryczne, żywice, flawonoidy, witaminę F, kwasy tłuszczowe i sole mineralne. Z rośliny tej tej przyrządzać można nalewki, wyciągi, herbaty, a z owoców olej. Roślina działa: :przeciwzapalnie, moczopędnie, przeciwłuszczycowo, przeciwreumatyczne, przeciw toczniowi, przeciwgrzybiczo, przeciwbakteryjnie, przeciw nowotworowo. Preparaty niecierpka działają ochronnie na serce, wątrobę, zapobiegają przerostowi gruczołu krokowego, a wcierane we włosy nadają im złocisty odcień, regenerują torebki włosowe przez co opóźniają łysienie.

rumianek bezpromieniowy

Rumianek pospolity – rumianek bezpromieniowy , te dwie roślinki to dwie różne odmiany tego samego gatunku należącego do rodziny astrowatych, obydwie są prawie identyczne jak chodzi o oddziaływanie na organizm ludzki, ale nie zawsze właściwie rozpoznawalne, jak z rumiankiem bezpromieniowytm nie powinno być problemu tak rumianek pospolity łatwo pomylić z rumianem psim czy chociażby z  maruną bezwonną, aby się nie pomylić należy przyjrzeć się koszyczkom, które powinny być puste w środku, a roztarte przyjemnie pachnieć (u żadnego innego gatunku te dwie cechy nie występuję jednocześnie). Rumianek pospolity bywa często nazywany rumiankiem lekarskim lub aptecznym. Rumianek kwitnie od maja do października, rośnie na nasłonecznionych łąkach, polach, polanach, trawnikach, przydrożach, nieużytkach, jest rośliną wybitnie światłolubną, może wyrastać do 70 cm.  Zioła te były stosowane już w starożytnym Rzymie i Egipcie. Lecznicze substancje zawarte w rumianku to: flawonoidy, cholina, śluzy, witamina C, bogaty zestaw soli mineralnych, olejki eteryczne, kwasy fenolowe i inne związki potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. W ziołolecznictwie znaczenie mają koszyczki rumianku, zbierane w początkowym okresie kwitnienia. Służą do przygotowania naparów, herbat, maści, nalewek, okładów czy płukanek. Napar i nalewka z rumianku doskonale się sprawdza w przypadku zapalenia spojówek, w stanach zapalnych gardła i jamy ustnej, przy oparzeniach skóry, do przemywania miejsc intymnych, inhalacji przy katarze oraz  zaburzeniach trawienia, braku apetytu, bezsenności, zmęczeniu i stresu. Rumianek pomaga także w dolegliwościach cukrzycowych, wrzodowych, stanach zapalnych, ma działanie przeciwgrzybiczne i przeciwbakteryjne, działa regenerująco, pomaga w leczeniu hemoroidów  i alergiach. Rumianek ma bardzo łagodne ale też i skuteczne działanie dlatego często stosowany jest przez młode mamy, tak do przemywania noworodków jak i wewnętrznie w przypadku kolek i bolesnego ząbkowania.  Kwiaty rumianku są też jadalne, można je wykorzystywać  zarówno do nadawania smaku zupom, sałatkom i galaretkom, mogą być też stosowane do ozdabiania rożnych potraw w tym ciast. Wspaniałe właściwości rumianku docenił przemysł kosmetyczny. Olejek rumiankowy wykorzystuje się do produkcji: kremów, balsamów, mydeł, płynów do kąpieli (szczególnie tych przeznaczonych dla dzieci i osób o wrażliwej skórze), maseczek, szamponów, past do zębów i odżywek do włosów, Stosowanie ziołowego naparu podczas mycia włosów, doda im blasku i witalności. Zabieg ten powinny szczególnie docenić osoby, które pragną uzyskać efekt świetlistych refleksów na swoich blond kosmykach.

Perz właściwy – (inna nazwa – perz pełzający) bylina z rodziny wiechlinowatych, roślina ta uważana jest za uciążliwy chwast i rzeczywiście nim jest ale oprócz tego ma tyle cennych właściwości leczniczych że powinny zrównoważyć tą uciążliwość. Perz rośnie prawie wszędzie, na glebach piaszczystych występuje rzadziej, jest rośliną rozłogową, rozmnaża się łatwo wegetatywnie nawet z małych fragmentów korzeni i rozłogów podzielonych w czasie zabiegów uprawowych, a oprócz tego z nasion. Może wyrastać do wysokości 150cm, na końcach łodyg tworzą się spłaszczone kłosy z licznymi nasionkami, kwitnie od czerwca do września, jest rośliną wiatropylną.  
W zielarstwie wykorzystuje się kłącza i korzeń perzu, zawierają między innymi witaminę B16, C i dużą zawartość „pierwiastków życia” w tym  krzemionki. Ma działanie przeciwmiażdżycowe, zmniejsza poziom „złego” cholesterolu, działa korzystnie na wątrobę i  przemianę materii przez co wpływa odchudzająco, herbatka z perzu polecana osobom z nadciśnieniem tętniczym, dną moczanową, chorobami reumatycznymi i przy zatruciach. Okłady z perzu korzystnie działają na osoby z tłustą cerą. W dawnych czasach z kłączy perzu warzono bardzo pożywne piwo, a zmielone dodawano do mąki chlebowej.

Jest jeszcze jedno zastosowanie perzu, w słownictwie obiegowym nazywa się to: „herbatka z perzem” niektórzy twierdzą, że  powinno być z „pyrzem”, być może ta forma jest bliższa prawdy. Napój ten jest wysokokaloryczny, ma działanie rozluźniające, czasem nawet rozweselające, może też powodować senność lub pobudzenie, są przypadki, że może być nawet czynnikiem wywołującym agresywność, jednak jest pewne, „ale”… w tym przypadku chyba nie chodzi o perz właściwy”:·) 

Krwawnik pospolity – roślina z rodziny astrowatych, w Polsce rośnie praktycznie wszędzie, kwitnie od lipca do października, dorasta do wysokości ok 80 cm, tworzy niewielkie kępy. Roślinę tą Chińczycy uważali za ziele magiczne, przepowiadano z z niej przyszłość (z dymu wydzielanego z palącej rośliny). Bylina ta wydziela, szczególnie po roztarciu aromatyczny, przyjemny, trochę korzenny zapach.  Surowcem leczniczym jest ziele krwawnika tzn.: górne części pędów, a jeszcze cenniejsze są koszyczki białych kwiatów (mniej cenne są różowe). Roślina ta jest bogata w garbniki, azulen, związki flafonoidalne i cały zestaw soli mineralnych. Krwawnik reguluje krwawienia miesiączkowe, działa wzmacniająco, korzystnie wpływa na przemianę materii, ma działanie rozkurczowe i przeciwzapalne, działa wykrztuśnie, jest rewelacyjnym środkiem dezynfekującym, przeciwzapalnym i ogólnie gojącym, krwawnik uważa się za zioło oczyszczające krew, jest wyjątkowo pomocne przy leczeniu trądziku. Ziele krwawnika jest podobne w działaniu do kwiatów rumianku, (o rumianku będzie jeszcze mowa), dawniej gospodynie wiejskie, młode posiekane liście, pędy i kwiatostany dodawały do paszy dla drobiu (ma działanie wzmacniające), ziele to jest chętnie zjadane przez bydło. Zewnętrznie krwawnik w postaci maceratu czy nalewki stosowany jest przy bólach korzonków nerwowych, artretycznych i gościowych, osteoporozie czy problemach z kręgosłupem, można z dobrym skutkiem stosować przy cerze tłustej.

babka szerokolistna

Babka lancetowata

Babka lancetowata i babka szerokolistna – obydwie odmiany należą do rodziny babkowatych rosną praktycznie w całej Polsce, można je spotkać na polach, łąkach, pastwiskach, miedzach, ugorach i ogrodach. Kwitną od maja do września. Zarówno jedna jak i druga uważana jest za pospolity chwast jednak właściwości lecznicze sprawiają, ze powinno się je traktować jako cenne zioło. Do celów leczniczych wykorzystuje się liście tak świeże jak i suszone. Babki są bogate w flawonoidy, garbniki, kwas askorbinowy, sole mineralne w tym cynk i krzemionkę. Można z nich robić: wyciągi, napary, herbaty i maści, są doskonałym środkiem na wszelkiego rodzaju skaleczenia, wystarczy zerwać liście, rozgnieść na miazgę i taką papkę przyłożyć na skaleczone miejsce, skutek rewelacyjny, okłady z rozgniecionych liści przyspieszają gojenie poobcieranych nóg po długich marszach.
Wyciągi z babki działają bakteriobójczo, posiadają właściwości przeciwzapalne. Babka lancetowata posiada właściwości przeciwskurczowe, ułatwia odkrztuszanie. Babka zwyczajna zawiera więcej substancji śluzowych, działa wykrztuśnie, pobudza wydzielanie soku żołądkowego, wykazuje działanie przeciwgorączkowe. Liściem babki wystarczy natrzeć miejsce ukłucia komara, a zarówno opuchlizna i ból przechodzą praktycznie „od zaraz”. Dawniej stosowano korzeń babki zarówno gotowany – dla starszych jak i świeży do usuwania bólu zębów, wystarczy żuć, a z kolei odwar z niego pomaga przy biegunkach, żółtaczce i zgadze, działa również osłaniająco na wątrobę. Babki doskonale pomagają w również przy owrzodzeniach żołądka, dwunastnicy, sprawdzają się też jako środek aseptyczny przy przemywaniach i irygacjach, a z młodych liści „babek” można przyrządzać pożywne sałatki, roślina w tej postaci jest cennym źródłem błonnika pokarmowego i dużej ilości witamin. W okresie kwitnienia, pylenie babki może być uciążliwe dla alergików, dojrzałe nasiona babek są przysmakiem kanarków.

Kuklik pospolity

– roślina stosunkowo trwała z rodziny różowatych, można ja spotkać w całej Polsce, rośnie zarówno na nasłonecznionych łąkach jak i w cieniu, w miejscach kamienistych, zaroślach i lasach. W naturze występuje wiele odmian, dużo gatunków (mieszańców i odmian botanicznych) uprawianych jest też jako rośliny ozdobne. Kuklik pospolity to niewysoka bylina z pędami wyrastającymi do jednego metra, kwitnie od maja do września, małe owoce zaopatrzone są w haczyki czepne dzięki czemu roznoszone są przez zwierzęta co umożliwia rozprzestrzenianie się tej rośliny w terenie. Do celów zielarskich wykorzystywany jest korzeń kuklika, ma właściwości przeciwbiegunkowe, wzmacniające, ściągające i antyseptyczne, stosowany bywa w chorobach żołądka, wywar ma zastosowanie do płukania jamy ustnej – wzmacnia dziąsła i zęby. Ze względu na smak i zapach do złudzenia przypominający goździki, dawniej używano korzeń kulika jako przyprawę do ciast i napojów, a w dzisiejszych czasach stosuje się go do aromatyzowania niektórych ekskluzywnych win, likierów i piw, a odwar do trwałego barwienia wełny na piękny rudawozłoty kolor.

szczaw zwyczajny

Szczaw zwyczajny – roślina należy do rodziny rdestowatych (kiedyś już była mowa o szczawiu kędzierzawym = szczekaju) jest podobnie jak bluszczyk kurdybanek ( o tej roślince też było wcześniej) uważana za „bombę witaminową”, do zastosowania leczniczego wykorzystuje się liście. Jednak z ilością nie należy przesadzać, bo można sobie zaszkodzić z powodu zbyt dużej ilości szczawianu. Szczaw zwyczajny to roślina występująca pospolicie na terenie całej Polski, można go spotkać na wilgotnych łąkach, polanach i skrajach lasów, kwitnie od maja do czerwca. Najpopularniejszym szczawiowy daniem jest odżywcza zupa, którą można praktycznie cały rok mieć w swoim jadłospisie, bo liście szczawiu doskonale nadają się na mrożonki, a w takim stanie nie tracą właściwości, Szczaw zawiera cały zestaw minerałów takich jak: potas, magnez, krzem, wapń i żelazo oraz witaminy: A, B2, B6, C, beta-karoten i kwas foliowy.  Roślinka ta wzmacnia naturalną odporność organizmu, działa przeciwbólowo, spowalnia procesy starzenia, likwiduje obrzęki, uśmierza potłuczenia, działa korzystnie na oczy i zapobiega anemii. Zawarte w szczawiu witaminy z grupy, B działają pozytywnie na układ nerwowy, a błonnik poprawia trawienie. Oprócz właściwości odżywczo smakowych szczawiem można wywabiać plamy oraz usuwać zabrudzenia.

Ostrożeń łąkowy

Ostrożeń łąkowy – to wieloletnia roślina należąca do rodziny astrowatych, (istnieje kilka odmian, popularnie nazywanych ostami – nazwa ta jest jednak błędna) występuje w całej Polsce. Roślina widoczna jest z reguły dopiero w drugim roku, w pierwszym wytwarza rozetkę liściową, z której właśnie w drugim wyrasta łodyga zakończana kwiatowymi koszyczkami, może w sprzyjających warunkach osiągać nawet 150 cm wysokości.  Kwitnie od maja do lipca, kwiaty koloru fioletowo- purpurowego, roślina ta lubi gleby żyzne i wilgotne, ale rośnie też na gliniastym podłożu. Ostrożeń ma właściwości wzmacniające i zwiększające odporność organizmu, działa przeciwkrwotocznie, moczopędnie, poprawia metabolizm, wspomaga odchudzanie, polecany przy chorobach nerek, dnie moczanowej, trądziku i innych chorobach skórnych. Młode liście i kłącza zawierają dużo białka, w dawnych czasach w okresach głodu jedzono je jak pożywne warzywo.

Koniczyna biała – należy do rodziny bobowatych   (o tej roślince było już trochę wcześniej), jest byliną wyrastającą do wysokości około 25 cm czasami wyżej, występuje na terenie całej Polski, rośnie w stanie dzikim na wszelkiego rodzaju nieużytkach, pastwiskach, łąkach i trawnikach, jest odporna na deptanie. Jest to jedna z najlepszych roślin miododajnych, zapylana przez pszczoły i trzmiele, kwitnie od maja do października ma bogatą zawartość białka i soli mineralnych, stosowana jest, jako pasza dla zwierząt, ale ma też wiele właściwości, które są wykorzystywane w ziołolecznictwie. Do tych celów pozyskuje się ziele i kwiatostany, jest cennym środkiem wzmacniającym, przeciwbólowym, leczącym rany, ma właściwości antytoksyczne, działa przeciwreumatycznie i przeciwartretycznie. Jest pomocna w przeziębieniach, gruźlicy płuc, podagrze, zatruciach, chorobach kobiecych i przepuklinie. Koniczyna biała bywa też wykorzystywana do otrzymywania żółtego barwnika, który pozyskuje się z kwiatów, a jest wykorzystywany do celów spożywczych, kosmetycznych i przemysłowych.    

żmijowiec zwyczajny – Kolejna roślina z tych, co to mogą otruć, ale w dawkach stosowanych w ziołolecznictwie mogą wyleczyć, pochodzi z rodziny ogórecznikowatych, dosyć osobliwą nazwę, roślina ta zawdzięcza dwom cechom, pierwsza to, wystające z kielicha kwiatowego pręciki, które są podobne do języka żmii, a druga wynika z zastosowania rośliny w dawnych czasach, jako odtrutka w przypadku ugryzienia przez żmije. Roślina ta jest mało wybredna, rośnie w podłożu kamienistym, gliniastym i piaszczystym, można ja spotkać w suchych korytach rzek, na ich brzegach, skarpach, nieużytkach i skrajach dróg, występuje na terenie całej Polski. Kwitnie od czerwca do października, wyrasta do wysokości jednego metra, łodygi pojedyncze lub zebrane po kilka lub kilkanaście wyrastają z jednego miejsca, korzeń o wrzecionowatym kształcie z reguły brązowego koloru. Cała roślina bogata w krzemionkę, garbniki, śluzy i olejki eteryczne. Ma właściwości przeciwkaszlowe, działa kojąco na układ nerwowy, działa gojąco na rany, ma działanie przeciwtrądzikowe. Należy jednak pamiętać, że przedawkowanie może skutkować uszkodzeniem wątroby, może też powodować halucynacje. W dawnych czasach z powodzeniem roślina ta była wykorzystywana, jako trutka na szczury i jak już było powiedziane przeciw jadowi żmij.

szczaw kędzierzawy

Szczaw kędzierzawy – inna nazwa to: Kobylak, szczaw koński, u nas nazywany jest szczekajem. Roślina wieloletnia, należy do rodziny rdestowatych, rośnie prawie wszędzie i zawsze traktowana jest, jako uciążliwy chwast, rozprzestrzenia się za pomocą nasion i korzeni, wyrasta do wysokości jednego metra, kwitnie od czerwca do końca sierpnia. Pomimo złej opinii roślina ta jest cennym ziołem mającym różnorakie zastosowanie. Do celów leczniczych wykorzystuje się korzeń, liście oraz nasiona. Można z niego robić: herbaty, napary i maści. Stosuje się je w problemach z trawieniem, nieżytach żołądka, biegunce i zranieniach, działa przeciwbólowo i uspokajająco, powinno się go używać w czasie rekonwalescencji, ma również działanie bakteriobójcze i przeciwgrzybiczne. Szczekaj ma także zastosowanie w kosmetyce, cenne są jego właściwości antyoksydacyjne, działa odświeżająco na cerę, pomocny przy wypryskach, łojotoku i trądziku.   

mak

 Mak – to kolejna roślina z tych, co to leczą, ale są też trujące. Należy do rodziny makowatych, u nas występuje kilka odmian, najczęściej spotykany jest mak: wątpliwy i polny, obydwa mają bardzo podobny wygląd i właściwości. Rośnie na ugorach, skarpach, nasypach kolejowych i w uprawach zbożowych, kwitnie od maja do sierpnia, wyrasta do wysokości około jednego metra. Do celów leczniczych stosuje się płatki, czasem nasiona. Napar z płatków tej rośliny ma działanie wykrztuśne, uspokajające, przeciwkaszlowe i osłaniające. Jest doskonałym lekarstwem w nieżytach górnych dróg oddechowych, anginie i biegunkach.  Cenne właściwości maku wykorzystuje się również w kosmetyce wytwarza się z niego preparaty do płukania jamy ustnej, przemywania oczu i higieny intymnej. Z płatków maku można w prosty sposób samemu wytworzyć czerwony atrament, zawarty w płatkach pigment wykorzystuje się do barwienia napojów, tkanin i lekarstw. Właściwości trujące ma zielone ziele maku, niebezpieczne, tak dla ludzi, jak i zwierząt, są szczególnie zielone makówki.

jaskier polny

Jaskier polny – inaczej łąkowy lub rozłogowy, należy do rodziny jaskrowatych, jest to kolejna roślina trująca o właściwościach leczniczych. Uważana bywa za chwast, a dodatkowo w stanie zielonym (na surowo) szkodliwa zarówno dla zwierząt jak i ludzi, rośnie na terenie całej Polski, jest bardzo dobrym wskaźnikiem terenów, które powinny być meliorowane ponieważ lubi rosnąć na glebach słabo napowietrzonych, gliniastych i podmokłych. Wyrasta do 40 cm, a w sprzyjających warunkach znacznie wyżej, z rozetki liściowej wyrasta prosta rozgałęziona łodyga zakończona drobnymi żółtymi kwiatuszkami, kwitnie od połowy maja do końca czerwca, owocami są niewielkie orzeszki z czepnymi wyrostkami. Wysuszone ziele jaskra (część nadziemna) stosowane było dawniej jako doskonałe lekarstwo przeciwko dżumie, obecnie bywa używana jako zioło antygrzybiczne, ma duże właściwości bakteriostatyczne.

pępawa dwuletnia

Pępawa dwuletnia – roślina ta należy do rodziny astrowatych, w Polsce rośnie kilka gatunków, jednak najbardziej rozpowszechniona jest pępawa dwuletnia i dachowa, są bardzo podobne do siebie, ich zastosowanie do celów zielarskich jest podobne. Pępawa rośnie na terenie całej Polski, preferuje gleby wilgotne i gliniaste, łodygi mogą wyrastają do 100 cm, czasami wyżej, zakończone są rozgałęzieniami na końcu których wyrastają złocisto – żółte kwiaty zebrane w koszyczki, kwitnące od końca maja do września. Do celów leczniczych wykorzystuje się korzeń oraz cześć nadziemną – liście i kwiaty bez łodyg. Z rośliny tej można przyrządzać: wyciągi, ekstrakty, nalewki soki, herbaty i maści, można ją stosować wewnętrznie i zewnętrznie. Zawarte związki czynne w tej roślinie pomocne są przy problemach trawiennych, działają antywirusowo i antybakteryjnie, hamują rozwój nowotworów i późniejszych przerzutów. Stosowane preparaty z tej rośliny mają również zastosowanie obniżające „zły” cholesterol, działają zbawiennie przy problemach z wątrobą, nerkami, trzustką, prostatą, przeciwdziałają miażdżycy i cukrzycy, a używane zewnętrznie w postaci maści toników i kremów opóźniają procesy starzenia, regenerują naskórek, przyspieszają gojenie ran, a wszystko to można znaleźć na łące i przyrządzić samemu.